Πέμπτη, 28 Φεβρουαρίου 2013

Από Μάρτη καλοκαίρι κι από Αύγουστο χειμώνα

Χελιδόνισμα [1]

Νεοελληνικό Χελιδόνισμα. 
(Χελιδόνισμα από τη Θεσσαλία) 

Ήρθε, ήρθε χελιδόνα, 

ήρθε κι άλλη μελιδόνα· 

κάθισε και λάλησε 

και γλυκά κελάδησε. 

Μάρτη, Μάρτη-μου καλέ, 

και Φλεβάρη φοβερέ· 

κι αν φλεγίσεις, κι άν τσικνίσεις, 

καλοκαίρι θα μυρίσεις· 

κι άν χιονίσεις, κι άν κακίσεις, 

πάλιν άνοιξη θ’ ανθίσεις. 

Θάλασσαν επέρασα, τη στεριάν δεν ξέχασα· 

κύματα κι άν έσχισα, έσπειρα, κονόμησα. 

Έφυγα κι αφήκα σύκα και σταυρόν και θημωνίτσα. 

Κι ήρθα τώρα, κι ηύρα φύτρα, 

κι ηύρα χόρτα, σπάρτα, βλήτρα, 

βλήτρα, βλήτρα, φύτρα, φύτρα. 


Αρχαίο Χελιδόνισμα 

Ήλθε, ήλθε χελιδών· 

καλάς ώρας άγουσα, 

καλούς ενιαυτούς 

επί γαστέρι λευκά 

επί νώτα μέλαινα 


Ύστερα τα παιδιά απευθύνονται στη νοικοκυρά του σπιτιού, να τους δώσει κάτι για τον κόπο-τους και λένε: 


Σύ, καλή νοικοκυρά, έμπα στο κελάρι-σου, 

φέρε αυγά περδικωτά και πουλιά σαρακοστά, 

δώσε και μιαν ορνιθίτσα, φέρε και μια κουλουρίτσα. 

Όρισεν ο δάσκαλος κι ο Θεός που τα’ δωκε, 

ν’ αγοράσουμε οχτώ, να πουλούμεν δεκοχτώ, 

να κερδαίνουμεν τριάντα, διάφορα μεγάλα πάντα 

και στο σπίτι και στη χώρα, μέσα δώ που ’ρθαμε τώρα 

μέσα γεια, μέσα χαρά, στον αφέντη στην κυρά, 

στα παιδιά και στους γονείς, σ’ όλους-τους τους συγγενείς. 

Μέσα Μάρτης, έξω ψύλλοι, 

έξω οχτροί, σας τρων’ οι σκύλοι· 

μέσα φίλοι, μέσα φτήνεια και χαρές, χοροί, παιγνίδια· 

και φέτος και του χρόνου, 

και του χρόνου κι άλλα χίλια. 



Παλάθαν σύ προκύκλει 

(κύλησέ-μας προς τα έξω μια κουλούρα) 

εκ πίονος οίκου 

(από το πλούσιο σπίτι-σου). 

Τα παιδιά, με το τραγούδι τους, επικαλούνται τα αληθινά χελιδόνια, να έρθουν στον τόπο τους και μαζί μ’ αυτά η άνοιξη. Η νοικοκυρά παίρνει λίγα φύλλα κισσού από το καλάθι της χελιδόνας, τα τοποθετεί στο κοτέτσι, για να γεννούν πολλά αυγά οι κότες, και δίνει ένα ή δυο αυγά στα παιδιά που ξεκινούν για άλλο σπίτι. Όπως είναι γνωστό, ο βαθυπράσινος κισσός είναι σύμβολο της αειθαλούς βλάστησης και θεωρείται μέσο ικανό να μεταδώσει τη θαλερότητα και τη γονιμότητα στις όρνιθες και τα άλλα ζώα.
                 Έπαιρναν για αμοιβή  γλυκίσματα και χρήματα, κάτι ανάλογο με την αμοιβή από τα κάλαντα, δίνοντας ευχές για ευημερία και ευγονία. Πρόκειται για έθιμο που κατάγεται από την αρχαιότητα, όπως αποδεικνύει το «χελιδόνισμα», δηλαδή το τραγούδι της χελιδόνας, που μας παρέδωσε ο Αθήναιος γύρω στα 200μ.Χ., αλλά ανάγεται σε πολύ παλιότερα χρόνια. Η ομοιότητα του τραγουδιού με το σημερινό όχι μόνο εννοιολογική αλλά εν μέρει λεκτική, είναι ολοφάνερη

 


[1]. Κυριακίδου-Νέστορος, Α., (1986).  Οι 12 μήνες, Τα λαογραφικά, Θεσσαλονίκη: Μαλλιάρης-Παιδεία, σ. 42.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου